50 an konba pou rekonesans Kreol, lang nasional nou pei

Dan detrwa mwa, nou pou selebre 50 an nou lindepandans politik. Setadir laniverser evennman ki finn fer ki nou nepli enn koloni ki depann lor enn siperpwisans ; kot desizion konsernan nou lavi antan ki Morisien napa pran par bann etranze pwisan, me par bann Morisien zotmem. Sakenn bien sir pou selebre li dan so fason, sak disiplinn pou get li dapre so prop perspektiv, e pou met lanfaz lor seki li, li panse vremem inportan. Selman, parmi bann diferan kiksoz ki ena enn lien direk ek lindepandans kiltirel ek idantiter enn pei, ki mark so spesifisite e ki sipoze inspir enn santiman fierte opre so popilasion, andeor bann ideolozi politik spesifik ou bann santiman, lopinion ou prezize personel ou kolektif, figir definitivman langaz ki so popilasion servi dan so kominikasion toulezour.
Dan ka Moris, nou pou bon vire-tourne otan ki nou anvi, fer sanblan pa trouve, pa tande, pa konpran, anbet noumem par tou kalite diskour manti-manti, sel verite obzektif ki pou inpoz li, seki ena enn sel lang ki kalifie li vremem kouma enn enn lang otantikman morisien. Sa lang-la, se lang Kreol. Li sel lang otantikman morisien pa zis parski li tousel ki finn pran nesans dan nou pei e ki pa finn inporte, me se li tousel ousi ki kapav permet nou fer distinksion reel ant enn abitan nou pei ek enn abitan enn lot pei.
Se pou sa rezon-la ki konba pou so rekonesans, li lie ek lindepandans kiltirel ek idantier nou pei. E li napa enn kwinsidans ki se zisteman depi 50 an ki konba politik pou so rekonesans antan ki lang nasional nou pei finn koumanse. Nou pe fer referans isi ek sa kat lartik fondater ki Dev Virahsawmy  finn ekrir dan mwa Out 1967 dan kolonn L’express, e ki finn lans deba otour nesesite rekonet ofisielman Kreol (ou « Morisien » dan vokablier DV sa lepok-la) kouma prinsipal lang maternel Moris ek ankouraz so itilizasion kouma enn lang dan lansegnman.
Li napa enn kwinsidans nonpli ki se sa semenn-la (le 26 Oktob 2017) ki finn ena pou premie fwa dan Moris enn lexame terminal dan sik primer (PSAC) an Kreol Morisien. Ki se dan sa mem semenn-la (le 23 Oktob 2017) ki finn ena pou premie fwa dan Graduation Ceremony Liniversite Moris (UoM) enn batch etidian ki finn defile dan Oditorium Octave Wiehe pou al pran zot Degre an BA (Hons) French & Creole Studies. Dan detrwa mwa zot pou fer parti bann premie batch ansegnan ki pou al ansegn Kreol dan bann kolez.
Li napa enn kwinsidans ki deba lor prezans Kreol dan bann institision Repiblik Moris e pli partikilierman dan Parlman, finn konn enn ogmantasion tanperatir dan sa bann dernie tan-la. Lor sa plan-la, otan li inportan salie kestion parlmanter ki depite Allan Ganoo finn poz Premie Minis le 20 juin sa lane-la (cf. Le Mauricien 21 juin 2017) dan Parlman ek kalite so bann argiman, otan li inportan salie osi repons ki aktiel Premie Minis finn donn li dan sa mem sesion-la (e ki piblik ankor kapav konsilte lor internet). Kestion ek repons ki finn done sa zour-la ek, dan zot prolonzman, deba ki finn ena lor radio le 31 juillet e ki ti reini (an direk ou par telefonn) plizier parlmanter ek/ou ex-parlmanter, inklian A. Ganoo (MP), D. Virahsawmy (PTR), A. Guness (MMM), A. Perraud (PMSD) ek M. Gobin (MSM ek akiel Attorney General) permet panse ki nepli ena gran diverzans politik lor sa kestion-la, e ki introdiksion Kreol dan Parlman, inn vinn zordi plis enn kestion timing politik ek preparasion teknik, ki enn konba ideolozik kouma li ti ete 30 an avan.
Ant bann lartik fondater D. Virahsawmy an 1967 ek sa bann diferan evennman ki nou fek site la, 50 an finn pase. 50 an konba kot plizier akter individiel ou kolektif finn donn zot letan, zot lenerzi, ek mem parfwa pour sertin, zot lavi, pou ki mod expresion gran mazorite popilasion Moris gagn so bann let nobles dan nou Repiblik.
Wi! Zafer-la finn bouze e li napa enn kwinsidans. Se zis ki listwar nou pei pe pez lizie ek nou e pe dir nou « Napa rat sa lokazion-la, napa pas akote sa moman istorik-la ». Anou zis espere ki bann ki dan pozision deside, konpran sinifikasion sa signal istorik la.