Enn koudey rapid dan retrovizer 2023 permet nou dir ki lane-la finn relativman ris lor plan evennmansiel konsernan lang kreol, kot ti ena souvan ousi enn sarz istorik ek emosionel inportan. Edision Anou Koz Parol zordi pe prezant enn sirvol rekapitilatif rapid lor sa bann diferan evennman-la.
- Premie lexame KM onivo SC ek KR onivo PSAC
Ena deza lefet ki sa lane-la finn marke par premie lexame an Kreol Morisien onivo School Certificate, ek premie lexame an Kreol Rodrige onivo PSAC (kot poursantaz reisit finn pas pre ek 100%). Pou bann zenn zenerasion, sa de linformasion-la kapav paret relativman banal, parski Kreol antan ki enn matier dan lekol primer, kolez ek liniversite, fer parti nou peizaz sosio-lingwistik ek sosio-pedagozik “mainstream” zordi. Me, ena apenn 20 an desela, sa posibilite-la ti paret telman lwin ek mem irealist pou sertin, ki li ti dimann boukou kouraz pou ki enn intelektiel anplwaye dan enn institision edikatif formel evok size-la dan enn fason “serye” san riske atir kont li, tou kalite komanter ek kritik relativman dezoblizan, ek mem parfwa bann konsekans pli grav dan kad so travay.
Zordi mantalite finn bien evolie, e sa donn nou isi lokazion rann omaz detrwa reprezantan anblematik, ki li lor plan individiel, asosiatif ou institisionel, konba ki finn amene sa bann dernie deseni-la, e kot sakenn dan so fason, finn ousi mark lane 2023.
- Vinesh Hookoomsing, GOSK
Nou pou koumans par sit Prof. Vinesh Hookoomsing ki, an Mars 2023 dan kad 55 an lindepandans nou pei, finn gagn anfin enn dekorasion nasional e finn trouv li elve lor ran GOSK, pou so kontribision dan lavansman ek promosion lang Kreol, alafwa antan ki lingwis angaze, me ousi antan ki Prezidan Komite Grafi-Larmoni (2004) ek Prezidan Akademi Kreol Morisien (2010-2011). AKP ena enn panse spesial pou li dan sa peryod lafin lane la.
- Kolok LPT
Nou pou sit egalman Kolok ki Ledikasyon Pu Travayer (LPT) finn organize pandan 3 zour (27-29 Oktob 2023) dan kad Zourne Internasional Kreol, lor tit: “Eta-delye apre 55 an lindepandans”. Tou dimounn ki finn partisip ladan ou ki finn zis asiste, dakor pou dir ki kolok-la ti definitivman enn sikse, alafwa lor plan partaz konesans, esanz linformasion ek lopinion (mem kontradiktwar kan bizin) ek interaksion ant reflexion intelektiel, angazman militan, ek aksion pratik lor terin.
- Re-edision Folklore de L’Ile Maurice Charles Baissac (1888) par CSU
Finn ena ousi, pandan mwa Septam, re-edision par Creole Speaking Union, Folklore de L’Ile Maurice ki Charles Baissac ti pibliye an 1888, e ki ti konsakre ek bann kont (28 antou), bann sirandann (170) ek bann sante kreol (enn sinkantenn) ki remont ziska lepok lesklavaz. Version re-edite liv-la, ki propoz so bann text alafwa dan zot version ek zot lortograf orizinal ek dan enn version re-adapte dan lortograf Kreol kontanporin, finn sey met an valer tit inisial ki Baissac ti swete donn so text: “Littérature noire à l’Ile Maurice”, kot li rann omaz literatir oral ki popilasion nwar Moris ti prodir kan zot ti ankor dan leta esklavaz.
- 40em laniverser Zourne Internasional Kreol
Finn ena ousi an Oktob selebrasion 40em laniverser Zourne Internasional Kreol par Creole Speaking Union (an kolaborasion avek MIE, UoM ek AKRM) atraver prezantasion detrwa “nouvo lavwa, nouvo stil ek nouvo text” dan domenn literatir kreol.
- Lamor Dev Virahsawmy
Me evennman ki finn sirtou retenir latansion ver lafin lane 2023, se lamor Dev Virahsawmy, ek reaksion ki sa lamor-la finn provoke lor plan nasional anterm lemosion ek omaz, ki li lor plan popiler, mediatik ouswa politik. Dayer, Festival Kiltir ek Langaz Kreol (organize par Minister Tourism) finn konsakre enn bon parti so bann evennman lor sa personaz istorik la ek leritaz ki li finn lege.
***
- Anou Koz Parol: enn ti rekapitilatif pou 2023
7.1 Kreasion enn seri spesial ki apel Anou Koz Literatir
Anou Koz Parol, ki finn sorti 14 nimero sa lane-la, finn amenn enn inovasion apartir mwa Out 2023. Li finn introdir enn seri spesial dan so bann paz, ki apel Anou Koz Literatir, e ki viz pou donn enn plas spesial Literatir Kreol. Enn parmi bann obzektif sa seri-la, se ousi pou kontribie pou ki Kreol vinn enn matier dan HSC, kot Literatir Kreol, ki deza ris alafwa anterm kantite ek kalite, pou reprezant enn konpozant akademik otonom an limem.
7.2 Literatir Kreol: tematik dominan bann nimero AKP sa lane-la
Parmi 14 nimero ki AKP finn prodir sa lane-la, se zisteman tematik literatir ki predomine, e kot li reprezant 50 % bann size ki finn aborde. Si an Mars 2023, dan AKP 137, ti deza ena enn nimero spesial lor Zourne Internasional Teat, kot nou ti rann ousi enn Omaz Henri Favory dan kad lansman enn laboratwar teat dan Liniversite Moris, finn ena par laswit, kouma nou finn dir lao, lansman seri Anou Koz Literatir, ki finn permet nou pibliy 6 nimero. Nou pe rezim zot isi, an fonksion zot dat, tit ek deskripsion.
Seri Anou Koz Literatir (AKL)
- Out 2023, AKP 139 (AKL I), “Esanz literer-Literatir Kreol, Tradiksion, Poezi ek Teat”: Paz-la ti anime par 4 etidian UoM, sou kordinasion Yannick Bosquet e li ti konsakre lor “Esanz literer” ki bann etidian ti finn ena detrwa semenn avan, avek Henri ek Marie-France Favory.
- Septam 2023, AKP 140 (AKL II), “192em laniverser nesans Charles Baissac ek 135em laniverser Folklore de l’Ile Maurice” : Get detay pli lao lor “Re-edision Folklore de l’Ile Maurice”.
- Oktob 2023, AKP 141 (AKL III), “Anou Koz Literatir III avek poezi Michel Ducasse” : Enn paz ki ti anime ankor enn fwa par 4 etidian UoM, e ki ti konsakre sa fwa-la ek Michel Ducasse, dan kad bann “Esanz literer” ki li ti ena avek bann etidian UoM.
- Novam 2023, AKP 143 (AKL IV), “Literatir Kreol: nouvo lavwa, nouvo text, nouvo stil…”: Enn paz anime par 2 profeser KM onivo segonder, sou kordinasion Beatrice Antonio-Francoise kot pe fer enn kont-randi lor kontribision 7 ekrivin dan kad rankont ki zot ti ena dan MIE kan ti pe selebre 40em laniverer Zourne Internasional Kreol.
- Novam 2023, AKP 145 (AKL V), “Gro-plan lor Alain Fanchon, poet-ekrivin kreolofonn morisien”: Alafwa dan siyaz bann “esanz literer” ki ti ena UoM ek selebrasion ant ekrivin ek etidian UoM ek rankont ki ti ena MIE dan kad selebrasion Zourne Internasional Kreol, sa nimero-la, ti konsakre ek Alain Fanchon.
- Desam 2023, AKP 146 (AKL VI), “Literatir Kreol Rodrige ek premie lexame PSAC an KR” : Paz-la finn anime par plizier kolaborater rodrige sou kordinasion Yani Maury (get pli lao).
7.3 Kreol Rodrige: deziem tematik dominan
Apre literatir kreol, se Kreol Rodrige ki finn plis okip latansion AKP pandan lane 2023. Tematik-la ti dayer prezan dan premie edision 2023 (AKP-134; Zanvie 2023), avek enn gro-plan lor bann lavansman mazer ki KR finn kone sa bann dernie lane-la. Me li finn ousi klotir lane-la dan edision AKP-146 (get pli lao). Selman, ant edision 134 ek 146, finn ena ousi enn trwaziem nimero lor KR, notaman dan edision 136 (Fevriye 2023) kot Yannick Bosquet ek Christina Chan-Meetoo finn retras listorik Diksioner Kreol Rodrige ek met an-evidans bann partikilarite KR, par rapor ek KM, tel ki zot aparet dan Diksioner-la.
7.4 Tematik lezot nimero: tradiksion ek omaz
Nou kapav rezim bann lezot nimero an de tematik: tradiksion ek omaz. Lor plan tradiksion, ti ena deza dan edision AKP 134 (Zanvie 2023), enn parti ki ti konsakre ek tradiksion Standing Orders ek regleman Lasanble Rezional Rodrig, e tem-la ti egalman aborde dan nimero ki ti konsakre ek Michel Ducasse (AKP 141), me se sirtou dan edision AKP 135 (Zanvie 2023), ki finn ena enn veritab exersis tradiksion axe lor 10 premie lartik Kod Nwar an Kreol. Konsernan omaz, finn ena trwa nimero: AKP-138 (Avril) konsakre ek Serge Lebrasse, AKP-142 (Oktob) ki ti rann omaz bann gran personalite, lor plan internasional ek dan Losean Indien, ki finn mark disiplinn Etid Kreol dan enn fason zeneral. Nou dernie nimero omaz, AKP-144 (9 Novam), ti konsakre, dan so kote, ek Dev Virahsawmy.
Arnaud Carpooran
