Le 11 Zanvie 2023, pou so 134em edision, Anou Koz Parol finn propoz enn zoom lor bann gran lavanse ki Kreol Rodrige finn kone resaman, an-partikilie dan diferan sfer institisionel kouma lekol, media ek Lasanble Rezional. Dan edision zordi, dan kad selebrasion Zourne Internasional Lang Maternel, nou pe kontinie fokaliz lor Kreol Rodrige (KR), me avek enn perspektiv diferan. Nou pe invit bann lekter dekouver Diksioner Kreol Rodrige (DKR) onivo so konteni, so bann spesifisite lingwistik, ek seki li ena pou dir nou lor Rodrig ek lor kiltir rodrige.
Istorik Diksioner Kreol Rodrige
Lavantir DKR finn koumanse ofisielman an 2018 atraver enn kolaborasion ant Rodrigues Regional Assembly (sirtou so Komision Ar ek Kiltir), ek Liniversite Moris. Kolaborasion-la ti pran form enn proze resers ki finn reinir plis ki enn dizenn kontribiter, mazoriterman depi Rodrig (bann Lexicographic Contributors) ki finn travay avek enn group serser (Lexicographic Coordinators) depi Moris. Apre enn prototip ki ti lanse an Novam 2019 e ki konsern let A ziska G, version konple DKR finn prezante ofisielman an Desam 2021 par so bann oter, Prof. Arnaud Carpooran, OSK, ek Yani Maury (doktorant depi Rodrig). DKR ena enn dimansion kolaboratif bien inportan parski li finn ousi benefisie lapor sosiete sivil Rodrig, zot bann fors-viv, me ousi enn Akademi (Akademi Kreol Rodrige) ki ti kree dayer an 2019, pou donn proze-la enn sipor institisionel ek siantifik ki vinn depi Rodrig mem. Sa bann diferan form kolaborasion la finn permet enn seri renion konsiltasion ek validasion popiler ki finn deroule dan Rodrig an 2019.
Detrwa partikilarite DKR
Partikilarite ortografik
DKR li ousi enn lespas privilezie pou met an-avan bann partikilarite lortograf rodrige, ek pli partikilierman seki Prof. A. Carpooran apel ‘signatir grafik’ Kreol Rodrige, ki disteng li depi bann lezot Kreol. Dan Kreol Rodrige, ena bann mo ki prononse diferaman kan konpar zot avek Kreol Morisien. DKR swiv rekomandasion Akademi Kreol Rodrige (AKRo). Dan siyaz lansman proze DKR, bien vit finn ena nesesite kree enn lotorite pou statie lor bann propozision siantifik konsernan amenazman ortografik Kreol dan Rodrig. Pou signal sa bann diferans ek spesifisite Kreol Rodrige la, AKRo finn avaliz itilizasion bann aksan lor sertin vwayel. Par exanp, ena de aksan ki prezan dan KR:
| ã õ
Enn tild (~ ) ki signal enn prononsiasion nazal pou vwayel ã ek õ dan bann mo ki deza ena de fwa let n (kouma dan bãnn ek bõnn).
|
| ā
Enn tire drwat (¯ ), ki apel » makron » ki signal, lor plan grafik, enn prolonzman dan prononsiasion vwayel ā kan li trouv devan let r dan mem silab (kouma dan bār ek aswār).
Enn lexanp lantre dan DKR kot ena aksan prolonze: Toulede lantre (enn avek makron ek enn san makron) aparet dan DKR me se lantre ki avek makron ki paret kouma referans. |
Spesifisite fonolozik: nazalizasion
Ena plizier kategori mo dan KR ki marke par enn nazalizasion regilie an konparezon avek prononsiasion ki ena dan KM pou bann son vokalik.
Spesifisite semantik
Sertin mo ki existe dan KM ek dan KR ena bann sinifikasion adisionel bien diferan dan KR kouma mo “fier” ki ena de lantre, enn kouma enn azektif ki dezign enn santiman pozitif satisfaksion, ek enn deziem ki ena enn sinifikasion kontrer, setadir enn santiman malez oubien degou.
Spesifisite lexikal
Ena ousi bann mo ki antierman spesifik pou KR, kouma “fitakon” (enn fotey ki ti servi lontan pou deplas bann malad), “boudout” (enn gato ron ek plat) ek “lavalas” (gro delo ki deval lapant kan ena gro lapli).
Spesifisite semantaxik
Enn lot spesifisite ki tipikman rodrige e ki prezan dan DKR, se semantax. « Semantax », li enn nosion ki finn itilize pou premie fwa an 1987 par Gabriel Manessy par rapor ek bann lang kreol. Li dezign fason ki enn pep spesifik organiz, lor plan kiltirel ek antropolozik, so lexperyans lor, ek avek, lemond, ek anmemtan transpoz sa lexperyans-la, dan enn fason konsian ou non, dan laparey sintaxik bann diferan varyete lingwistik ki pep-la servi pou exprim li. Enn lexanp se sistem mal-femel. Zanr lingwistik ki pli marke dan KR, se maskilin plito ki feminin (kontrerman avek KM). Par exanp, ena “mal lisien” ek “mal papay”. Parkont, se par rapor ek so rol mama ki femel enn lespes zanimo signale, kouma dan “manman lisien, manman bef, manman kabri”.
DKR kouma enn diksioner ansiklopedik
Andeor lefet ki DKR finn ekrir dapre lortograf ki spesifik pou Kreol Rodrig ek lefet ki li kontenir osi bann mo ek expresion ki retrouve zis dan Rodrig, li ousi ena enn lot partikilarite mazer: li pran form enn diksioner ansiklopedik! Savedir ki li pa kontenir zis bann definision bann mo dan lang Kreol Rodrige, me li ousi definir ek ilistre bann obze ki tipikman rodrige dan zot realite materyel ek kiltirel. Dimansion ansiklopedik dan DKR li asire par enn seri ilistrasion ek foto, me ousi bann ankadre ki vinn met an-avan (ek an-valer) realite lingwistik, referansiel ek kiltirel bann Rodrige. Kouma Yani Maury explike dan so introdiksion, swa pou opsion ansiklopedik atraver bann ilistrasion “ti paret evidan pou demontre bãnn eleman spesifik ek Rodrig. Plis ki bãnn mo, enan bãnn eleman istorik ek kiltirel ki ti paret inportan met an-avan.”
Bann lexanp konteni ansiklopedik dan DKR
Dan DKR, nou retrouv inpe plis ki enn santenn lantre konsernan bann toponim Rodrige ki konstrir lor enn baz lexikal ase diferan depi bann toponim morisien. Dan Moris, bann mo ki konpoz bann toponim souvan zot derive depi Franse kouma “Baie, Rivière” etc. Dan Rodrig, nou retrouv sa bann term-la, me nou sirtou retrouv bann term ki fer referans enn topografi ek lanvironnman kreol ek kreolofonn diferan kouma « Vangasailles, Var Brulé, Caverne » ouswa « Mourouk ».
Dan enn fason pli zeneral, Rodrig ena enn sistem nominasion partikilie, kot nou pou retrouv enn itilizasion inportan bann ti-nom, mem dan domenn ofisiel ek DKR osi met sa an-avan avek lexanp ti-nom KOTOC ki aparet lor enn plak ofisiel ansam avek nom ofisiel lari-la, ‘RUE FREDERIC TEMPLIN’.
Enn proze ki finn aksantie dialog siantifik ant Rodrig ek Moris
Li inportan souligne ki DKR finn kontribie dan enn nouvo dinamik resers dan Rodrig avek emerzans enn kolektif zenn serser rodrige. Lekip siantifik DKR ek tou bann Lexicographic Contributors , kibann Rodrige,finn inplik zot totalman dan proze. Sertin sa bann kontribiter-la ti osi partisip dan bann esanz siantifik dan kad proze Revisting the Linguistic and Ethnographic Specificities of Rodrigues. Laplipar sa bann kontribiter-la zot inplike dan lansengman dan Rodrig ek malgre zot sarz travay, zot pe kontign montre zot langazman pou fer resers siantifik lor langaz avanse dan Rodrig. Par exanp, sa lekip lexikograf la ape kontinie kolabore lor plizir lezot proze lor KR, par exanp pou bann maniel skoler ek pou Kreol Rodrige dan bann institision. Avek proze DKR, zot finn gagn enn lapros metodolozik sistematik ki zot pe kapav aplike dan tou lezot proze lor lekel zot pe travay.
