Dan kad 40em laniverser Zourne Internasional Kreol, Creole Speaking Union (CSU) ek Akademi Kreol Repiblik Moris (AKRM) an kolaborasion avek Mauritius Institute of Education (MIE) ek Liniversite Moris (UoM) finn organiz enn demi-zourne aktivite otour tem ‘Literatir Kreol: nouvo lavwa, nouvo text, nouvo stil…’
Aktivite santral sa lazourne-la ti konsern 3 tab-ronn avek detrwa reprezantan nouvo zenerasion ekrivin kreolofonn dan kategori roman, poezi ek kont/ti-zistwar. Pandan tab-ronn, bann diferan intervenan finn gagn lokazion expoz zot lopinion lor rol ek valer literatir kreol dan nou pei pou bann zenerasion ki pe vini ek partaz avek lodians lexperyans dan domenn lekritir. Wendy Jacques-Noëmie ek Megan Rose, de ansegnan KM dan kolez pe livre enn kont-randi sa tab-ronn-la isi.
Dr Beatrice Antonio-Françoise, Lecturer, Departman Kreol Repiblik Moris, MIE
Bann intervenan finn explik ek lodians kouma zot panse literatir kreol kapav kontribie dan domenn prezervasion ek transmision leritaz kiltirel morisien ek rodrige. Li enn prosesis inportan dan lansegnman ek aprantisaz langaz kreol kot li pa posib aprann enn langaz san konn so kiltir. Sa kwinsid avek seki Dev Virahsawmy ti dir dan enn interview ki ti pibliye an 2009: “Literatir ena enn lobzektif, enn realite, enn fonksion bien pratik dan sans ki li donn bann imin enn pwisan instriman pou devlopman kiltirel enn group, ki li enn pei ouswa enn kontinan…” (sours: 5 Questions pour Île en île, Zin 2009, par Thomas C. Spear)
Gro-plan lor 4 roman an Kreol
Sa filozofi-la finn souligne par bann ekrivin kot zot finn partaz lefet ki literatir kreol, li enn mwayin pou met an-valer bann patrimwann imateryel, bann dimansion istorik ek feminist. Bann roman kouman ‘Fler Loraz’ par Yousouf Ackbarally ek ‘Bouke Fler Kann’ par Melanie Pérès pou ed nouvo zenerasion pou devlop enn respe mitiel ek devlop enn sansibilite lor kondision bann fam dan lasosiete. Li osi permet enn vwayaz dan letan ek dekouver bann laspe zot pei ki pe disparet ofil bann lane.
Li inportan donn bann evennman-la enn kad dan letan atraver lekritir. Par exanp, Yousouf Ackbarally gard konsians Souillac, so landrwa natal, eveye kan li rakonte kouma Souillac ti kapital Savann ek sirtou kouma batlaz ti enn port kot disik ti pe sorti. Mem tit enn liv permet bann lekter pou aprann konn spesifite laflor zot pei. ‘Bouke Fler Kann’ reprezant alafwa bote ek fatalite. Fler kann se enn eleman lanatir ki preferab obzerve delwin parski enn kontakt tro pre avek li kapav mortel pou sertin. ‘Fler loraz’, se enn lot fler ki bokou pa konn so lexistans. An-efe, se enn fler ki nou kapav retrouve lakanpagn dan bann baraz ek gran-dimounn dir ki li aparet apre loraz. Tousala anrisi konesans zeneral bann lekter lor realite zot pei.
Avek “Anba lonbraz bwadoliv”, Patrick Jean Louis dres portre enn fami tipikman rodrige kot valer later ek travay zwe enn rol inportan. So roman pou ed bann lekter form enn reflexion lor bann tem iniversel kouman bann relasion ant paran ek zanfan ouswa ant bann individi dan enn sosiete tradisionel.
Enn ti detour lor bann kont/ti-zistwar
Cyril Luximan ek Aanas Ruhomaully, oter bann kont ek ti-zistwar an Kreol finn osi amenn enn kontribision an term rises laflor Moris. Cyril Luximan fer personifikasion bann zanimo kouma zwazo, torti ek bann lezot dan so bann liv ti-komik. Se enn mwayin pou transmet enn mesaz for. Aprann valoriz ek prezerv nou lanatir, ek mem ansegn enn savwar viv an armoni avek lanatir, ala nouvo zenerasion. Aanas Ruhomaully gard vivan krwayans ek pratik lepok lontan kan li evok bann tematik kouma longanis. Li tous lavi toulezour diferan dimounn atraver bann tem kouma ladrog ek sorselri.
Rekonfor dan lapoezi
An zeneral, lapoezi ed pou valoriz diferan veki, lexperyans ek bakground. De poet, Tenusha Jundoosing ek Nad’n Manikkam, finn ofer lodians enn reflexion lor kouma bann mo pena frontier. Lapoezi amenn bann lekter ver lepanwisman personel ek kreatif. Zot rekey poem: ‘Rekonfor dan letan dir’ ek ‘Dan bor simin’ respektivman, invit bann lekter valoriz zot kotidien (lanatir ek tou seki ena otour nou) ek sak pasaz dan lavi. Lapoezi permet bann lekter servi zot imaziner kot mem bann kiksoz inanime kapav pran lavi. Par exanp, dan rekey Nad’n Manikkam, kot ‘Dan bor simin’, li enn temwin silansie lavi sakenn. Tenusha Jundoosing met laksan lor kestion idantiter. Li demontre ki li inportan res anrasine dan profonder nou pei ek ki fas ek adversite, bann lekter kapav aprann rekonstrir zot lidantite dan letan dir. Li finn fer tem rezilians bien resorti, e sa, li enn laspe listwar langaz kreol ki finn deza met-an-avan dan National Curriculum Framework e ki nou bizin perpetie dan laprantisaz Kreol Morisien.
Pou konklir, lansegnman literatir kreol vinn konplet lansegnman Kreol Morisien dan milie skoler kot li favoriz transmision savwar, kiltir, tradision ek valer. Literatir kreol permet bann lekter dekouver, promouvwar ek fer apresiasion bann text dan zot lang maternel. Nou trouv osi ki bann text literer permet bann lekter rekonekte avek zot patrimwann kiltirel ek devlop zot konsians idantiter. Literatir se enn faz lekritir ki fiz enn fason viv dan letan atraver bann mo setadir li demontre progresion enn langaz; kot li sorti, kot li finn arive ek kot li pe ale.
Wendy Jacques-Noëmie ek Megan Rose
