Yannick Bosquet
Anou Koz Parol 139 ti inogir premie nimero seri spesial “Anou Koz Literatir Kreol”, atraver enn fokalizasion lor teat avek koup Favory ki ti anim bann esanz literer avek bann etidian Liniversite Moris. Apre enn ti inkirsion dan lepase avek leritaz literatir oral ki Charles Baissac finn transmet nou atraver so “Folklore de l’ile Maurice”, zordi, nou pe revinn ver literatir kontanporin, me osi kontign abord an parti dimansion oral dan literatir kreol avek poezi Michel Ducasse. Bann etidian BA (Hons) French & Creole Studies livre nou deziem parti kont-randi bann esanz literer ki zot ti organize an Out 2023 kot zot finn abord, avek Michel Ducasse, kreasion literer ek tradiksion dan zanr poetik. Michel Ducasse ki finn konplet, sa lane-la, enn sezour dan Martinik pou tradir an Kreol Morisien “Cahier d’un retour au pays natal” par Aimé Césaire, finn osi partaz so vizion ek lexperyans dan domenn tradiksion.
“Parkour Michel Ducasse” par Chrisnaëlle Coutequel
Michel Ducasse enn ekrivin ki temwagn enn gran lamour pou lar poetik. Abitan Goodlands, avek bann paran ki travay dan domenn farmasi, so parkour dan lekritir finn koumanse depi bien zenn: depi laz 15 an. Bann gran ekrivin morisien kouma Dev Virahsawmy ek Henri Favory finn inspir li pou koumans sa lavantir pasionan la dan lekritir. Lane 1973 mark so lantre dan kolez Royal Porlwi kot li finn koumans poz so bann poem lor papie ek li finn les li inspire par so traze kotidien pou al lekol. Nou remarke ki depi so ladolesans li finn les li gide par so linstin poetik. So relasion avek poezi finn pran enn lot tournir kan li finn dekouver Romantic Poetry dan Form 6. Michel Ducasse finn koumans letid poezi an Angle ek li finn bien marke par bann konpozision John Keats.
Onivo liniversite, li finn fer so Maitrise ek enn DEA dan lingwistik dan Lafrans, seki mo finn trouv ase sirprenan pou enn dimounn ki ti ena enn pasion osi for pou kreasion literer. Apre so letid, Michel Ducasse finn travay pandan enn bon letan dan domenn zournalism. Me Michel Ducasse finn partaz avek nou ki “lekritir pli inportan ki kaziman tou leres”. Pou li, bann sante ousi okip enn plas inportan dan lar poetik ek bann sante Jacques Brel finn mark li bokou. Louis Aragon ek Rabindranath Tagore de poet ki finn model lekritir Michel Ducasse e ki finn pous li ver potansiel kreativite ek renouvelman literer ki ena dan tradiksion.
“Prosesis kreasion poetik” par Nageshwaree Motean
Nou finn gagn lokazion, pandan sa esanz literer-la, konpran ziska ki pwin lekritir poetik fondamantal dan lavi Michel Ducasse. Parmi bann partaz ki finn tous mwa plis, se lefet ki Michel Ducasse finn aste so premie rekey poem laz 15 an avek kas lekol ki li ekonomize. Li ti enn rekey poem par Jacques Prévert. Gras a poezi Prévert, li finn konpran ki pena enn obligasion servi bann mo konplike dan poezi, ki vedir ki mem avek bann mo bien sinp, nou touzour kapav retrouv enn mesaz bien profon. Mo finn osi touse par lefet ki li finn inspire par bann sante an Franse ki so mama ti pe ekoute lontan. Li presize ki bann sante zot preske resanble bann poem parski zot servi bann zimaz ek zot de form lar ki ena enn mizikalite.
Konsernan prosesis kreasion, Michel Ducasse inn partaze ki pena plas fix pou ekrir; kapav ekrir partou, ki li dan bis, dan metro ouswa dan enn restoran. Li finn partaz lexanp enn biye Rs100 ki li finn gagne dan so lame ek kot de nom ti finn ekrir. Apartir sa de nom-la, li finn inspire pou ekrir enn poem lor lamour. Pou kree bann poem, li kapav ousi servi bann zistwar ki bann dimounn inn rakont li. Atraver sa bann partaz-la, Michel Ducasse inn montre nou ki nou regar ed nou pou kapav fer bann kreasion poetik, mem lor bann obze ki fer parti nou kotidien e ki kapav paret ordiner.
“Tradiksion kouma enn pasrel” par Aurélie Laboiteuse
Pou ekrivin ek parolie Michel Ducasse, tradiksion li enn evidans mem dan prosesis kreasion. Tradiksion permet anrisi lekritir poeik ek ousi dekouver liniver enn ekrivin. Pandan nou esanz avek li, li finn dir ki pou li “tradiksion li enn pasrel”, ek osi ki « tradiksion, li renouvle lekritir » Michel Ducasse fer tradiksion dan toule de sans, me li bien rar ki li tradir enn text depi Kreol ver Franse. Li finn partaz avek nou ki li finn swazir pou tradir bann poem parski li kontan mizikalite ki ena dan bann ver. Se sa mizikalite-la ki finn donn li enn inspirasion pou ekrir ek sa ed li osi dan so prosesis kreasion. Se osi bann poem ki, kan tradir zot, tan ki pa ariv lafin, li pa vreman montre sa sans ki loter-la pe rod fer pase me okontrer si pa konn size sa tradiksion-la, li inpe difisil pou konpran ki pe aborde.
Enn lot motivasion pou Michel Ducasse pou konsakre li dan tradiksion, se ki li kontan sa prosesis ki ena dan laksion tradiksion lamem. Li inpe pli konplike parski pou kapav tradir enn text vremem, avan nou bizin konpran seki pe dir dan text-la pou kapav donn li mem sans dan lang sib. Nou finn ousi note ki se avek enn gran fierte ki sa loter-la finn partaz avek nou ki so tifi ousi servi tradiksion dan so lar e ki li ena enn Master dan tradiktolozi.
.
“Detrwa pwin lor ansegnman poezi kreol” par Adriana Law Yu Kam
Pandan sa esanz literer la, Michel Ducasse finn explik nou ki pou li, literatir kreol li parey kouma ninport ki literatir, sof ki ena bann letid ki res pou fer, kouma par exanp, lor “la métrique”. Eski poem-la li enn wit pie, dis pie, douz pie? Eski li enn sone klasik? E pou sa li finn dir ki nou pou bizin trouv bann ekivalans aproprie an Kreol. Li finn ousi abord lefet ki bann zelev lekol pou bizin ena enn vokabiler ki bien devlope onivo analiz poetik, ki li dan so form ou dan so fon. Ena ousi bann “figures de style” kouma asonans, aliterasion ki bien prezan dan poezi e sa ousi pou bizin etidie kan pou fer literatir kreol dan bann lekol. Answit, li finn mansione ki pou bizin ena enn travay terminolozi deryer, ki bizin fer pou ed bann ansegnan me ousi bann zelev kot zot pou gagn enn baz done ki pou ed zot dan zot travay. Michel Ducasse finn donn enn lexanp dan so tradiksion poem Charles Baudelaire ki intitile “Albatros”, kot li finn dabor propoz tradir “pour s’amuser” par pran “pran nisa” ki li finn revize apre par “pran plezir” kot kestion rezis langaz dan poezi kreol vinn pertinan. Dapre ekrivin-la, kan nou fer literatir kreol kouma bann poem, nou bizin trouv enn fason apropriye pou exprim lemosion ki pe travers nou.
