Prof. Arnaud Carpooran, OSK
Lane 2022 pe dir nou orevwar. Enn lokazion pou fer enn bilan rapid lor bann diferan edision Anou Koz Parol tel ki zot finn paret sa lane-la. Lor total finn ena 8 edision, ki tous diferan tem. Nou pou sey fer enn rezime sa bann diferan nimero-la dan nou 133em edision zordi. Selman, avan ki nou rant direkteman lor la, e dan lobzektif pou ed bann lekter konpran trazektwar AKP depi so koumansman, ek sirtou gagn enn lide dan ki direksion nou finn evolie ek nou pe aspire pou ale dan lavenir, nou finn panse ki li ti pou bon revinn rapidman lor kreasion paz Anou Koz Parol limem, ek so bann obzektif.
Lorizinn AKP ek so filozofi global
Lane dernier, pou 120em edision AKP, ki ti kwinsid ek so 10em lane lexistans, nou ti deza gagn lokazion evok an detay lorizinn paz AKP. Nou ti explike kouma enn sinp mo-krwaze an Kreol, ki ti deroule le 25 Me 2011 dan Liniversite Moris, dan enn POWA (Anfiteat Paul Octave Wiehe) ranpli, finn donn lide pou ki ena, detanzantan, enn paz dan lortograf kreol ofisiel, dan enn zournal gran-piblik. Mo-krwaze-la ti organize dan kontext lansman Rapor Lortograf Kreol Morisien (LKM) par Minis Ledikasion sa lepok-la. Sa zour-la, lintere ki lasistans dan POWA ti manifeste kan zot ti pe sey dekouver mo ki ti pe kasiet deryer bann definision ki ti pe deroule an Kreol lor lekran-zean (an fonksion bann kaz ki ti pe paret), ti telman for ek sinser, ki li ti paret enn devwar pou boukou lingwis ek pedagog ki ti la, ki enn kiksoz bizin fer pou ki donn piblik morisien ki swete, enn fason pou familiariz limem ek lortograf ofisiel so langaz maternel, ek fer li enn gagn enn santiman sekirite lor sa plan-la. Se sa filozofi-la ki finn touletan gid nou ziska zordi, e nou ankor trouv li atraver bann diferan tem ki nou finn aborde dan nou 8 edision 2022, tel ki zot pou aparet aster.
Kreol pou piblik adilt ek profesionel (edision 125 ek 132)
Dan prolonzman bann avanse ki finn ena konsernan Kreol Morisien depi ofisializasion so lortograf an 2011, finn ena klerman sa bann dernie lane-la, enn konsiantizasion deplizanpli for konsernan « bon fason ekrir Kreol » (se seki, an zeneral, nou apel enn “konsians ortografik”) onivo bann adilt ek bann profesionel morisien ki vinn depi diferan sekter. Se pou donn enn repons bann demann ki finn vinn regilierman depi sa bann diferan sekter-la pou ki zot kapav gagn bann kour zot ousi, ki AKRM (Akademi Kreol Repiblik Moris), an kolaborasion avek UoM, MIE ek Creole Speaking Union, finn vinn delavan avek 4 kour an KM. Nou edision 125 ek 132 finn konsakre zot ek 2 sa bann kour-la: kour fondasion ek kour gran piblik respektivman.
Literatir Kreol (edision 126 ek 127)
Literatir Kreol finn okip nou bann reflexion lor de plan sa lane-la: enn par rapor ek selebrasion bisantener premie text literer an Kreol Morisien ek dan Losean Indien, setadir Les Essais d’un bobre africain par Francois Chrestien (an 1822); lot-la, par rapor ek prospektiv pou ansegn literatir kreol dan HSC apre School Certificate. Si nimero 126 finn konsantre lor fer konpran linportans istorik text François Chrestien dan listwar nou pei, deziem-la finn konsakre enn gro-plan lor deroulman Spektak-Vivan « Zistwar depi enn bob afrikin », ki ti enn fason pou ki Creole Speaking Union, UoM ek Konservatwar François Mitterrand (avek sipor Minister ar ek Patrimwann Kiltirel) donn enn form artistik ek mizikal sa selebrasion-la.
Kreol Rodrige (edision 128)
Si lane 2021 ti terminn avek lansman (an-duplex) Diksioner Kreol Rodrige (kot akoz Covid, seremoni protokoler finn deroul anmemtan dan Rodrigues ek dan Moris), finn bizin atann lafin 2022, pou ki, pandan Konferans Festival Kiltir ek Langaz Kreol, lokazion prezante anfin pou remet ofisielman dan Moris, ek dan lame Premie Minis (ki anmemtan Minis Rodrig), enn kopi DKR. Sa zes sinbolik la ti enn fason pou konkretiz rekonesans Kreol Rodrige par Leta Morisien ek permet li pran so plas fierman dan nou Repiblik. Nou pou gagn letan revinn an-detay lor Kreol Rodrige dan nou bann premie nimero lane prosenn.
Listwar lekritir Kreol Morisien (edision 129)
Le 28 Oktob 2022, dat kot ti selebre Zourne Internasional Kreol, ti enn Zourne interesan pou ki nou revinn lor listwar lekritir Kreol Morisien. 10 an apre ki KM finn rant ofisielman dan bann lekol primer, 200 an apre ki F. Chrestien finn invant enn premie sistem lekritir an KM pou ekrir so premie liv an Kreol, li ti inportan, dapre nou, pou nou fer enn rapel lor bann diferan faz evolitif lekritir sa langaz-la. Montre diferans ant so bann diferan faz ek form grafizasion (1822-2004), so faz armonizasion grafik (2004, avek Grafi-Larmoni) ek anfin so faz standardizasion (2011), avek piblikasion Rapor Lortograf Kreol Morisien. Li enn fe indeniab ki tou devlopman ki finn ena apre 2011, lor plan institisionel, finn vini gras-a, ek dan prolonzman, sa evolision-la.
Konstitision Moris an Kreol (edision 130)
Enn bann meyer prev progre ki KM finn fer lor plan institisionel, li rezime dan nou edision 130 ki ti konsakre ek tradiksion Konstitision Moris, e kot nou ti azout kom sou-tit: “ver enn validasion teknik ek popiler”. Lintere sa presizion-la trouv dan lefet ki : (1) se pa bann individi an partikilie ki finn ek pe pran sa responsabilite-la, me 5 institision resers ek lansegnman tersier piblik (UoM, MIE, OUM, UTM, ek UdM) sou patronaz finansie HEC (Higher Education Commission), dan kad enn proze, ki apel : « Promoting Institutional Democracy through Language Access in Kreol Repiblik Moris and Digital Media ». Li enn version remanie, elarzi ek plis striktire institisionelman anterm livrab letap-par-letap (time scheduled deliverables) proze « Preparasion terin pou introdiksion Kreol dan Parlman ». Me demars-la, li touzour volonterman kolektif, e li viz pou inplik maximum sitwayin morisien (profesionel, akademik ou profann) dan so realizasion.
Internasionalizasion (edision 131)
Si nou pe kapav dir ki nou eprouv enn gran satisfaksion lor lefet ki boukou zafer finn bouze dan nou Repiblik sa bann dernie lane-la konsernan lang Kreol (ki li dan Moris ou Rodrig), li bon ki nou kone ousi ki seki pep ase kot nou, pe pran deplizanpli plas dan liniver Etid Kreol lor lasenn internasional. Nou kapav sit kom prev, lefet ki workshop ki ti organize dan MIE le 28 Oktob lor tradiksion bann text ofisiel (parmi ti ena tradiksion Konstitision), ti onore non selman par prezans an-lign Prezidan ek Clerk Lasanble Rodrig, me ousi par Prezidan Akademi Kreol Ayisien, ki ti mem ofer nou enn diskour. Plitar (le 12 Novam 2022), Mm Yani Maury (etidiant rodrigez ki pe fer ek doktora UoM, dan Etid Kreol), ek momem finn trouv nou pe partisip (touzour an-lign) dan seremoni lansman enn Revi internasional lor Resers dan Etid Kreol (kot bann lartik ekrir lor Kreol ek an Kreol). Si dan Ayiti, ler seremoni ti Samdi 12 Novam 6h tanto, kot nou, dan Moris li ti deza Dimans 13 Novam e nou ti devan lekran depi 3h dimatin, etan done ki nou ti ousi kontribiter pou enn lartik lor Kreol Morisien ek Kreol Rodrige dan premie nimero sa revi internasional la. Nou edision 131, ki ena kom tit, Revi Rechèch Etid Kreyol (Nov 2022) axe lor sa revi-la ek lor so seremoni lansman.
