By Arnaud Carpooran
Apre Dev Virahsawmy an 2023, ala enn lot zean ek pionie kreolistik modern ki kit nou. Li vre ki nou ti kone li malad depi inpe letan. Li vre ki nou ti pe expekt sa kalite nouvel-la. Me an verite, kan li fini par arive, nou zame vremem prepare pou aksepte li, ek nou resevwar nouvel-la kouma enn koutpwin. Lane prosenn pou fer 40 an depi ki mo konn Vinesh Hookoomsing. Pandan sa peryod-la, nou semin finn krwaze plizier fwa ek finn pran diferan form. Mo permet mwa retras isi, sou form enn omaz, detrwa sa bann moman-la.
Mo premie profeser an Kreol Morisien
Bann Morisien pou etone aprann ki bien avan ki UoM finn koumans donn bann kour an, ouswa lor, Kreol Morisien, Liniversite Larenion ti pe deza fer li dan bann lane 1980 atraver enn Licence de lettres modernes, ki Liniversite-la ti ofer dan Lycée Labourdonnais, Curepipe, apre 4hr tanto dan lasemenn. Enn kour ki finn permet plizier zenerasion ansegnan franse dan segonder swiv ek gagn enn degre inversiter, dan enn lepok kot Fakilte Sians Sosial ek Humanities pa ti ankor existe dan UoM.
Mo’nn fer personelman konesans Vinesh an 1987, kan li ti fek rant Moris apre ki li ti terminn so PhD dan Liniversite Laval, Canada. Dan kad enn kolaborasion institisionel ant MIE (kot li ti pe travay sa lepok-la) ek Liniversite Larenion, Vinesh ti propoz enn modil opsionel an kreolistik dan kad sa Licence de Lettres Modernes la, pou bann etidian deziem lane, parmi lekel mo ti trouv mwa. Se dan sa kour-la ki li ti prezant nou Diksyoner Kreol Morisyen, enn diksioner trileng (Kreol-Angle-Franse) ki lingwis angle Philip Baker (mor an 2018), ek limem ti’nn fek pibliye. Se ousi dan sa kour-la ki kestion ti poze pou premie fwa lor kifer personn pa’nn fer enn diksioner kreol monoleng, kot definision done dan langaz-la limem. Repons ki Vinesh ti done lor sa kestion-la, sete: « So ler pankor arive, me li pou arive enn zour ». Ni li, ni mwa pa ti mazine sa moman-la, ki sa zour ek sa ler-la pou arive 20 apre, kan nou pou retrouv nou antan ki koleg dan Liniversite Moris.
Mo koleg dan Liniversite Moris
Alor ki li ti ena enn marz manev interesan antan ki profeser MIE, kan li ti pe donn kour kreol dan enn program Liniversite Larenion, dan Linversite Moris parkont, size-la ti pli delika, antouka sa lepok-la. Lor enn kestion ki mo ti poz li lor sa size-la an 1993, enn fwa ki mo ti’nn rekrite antan ki lecturer, Vinesh ti dir mwa fer atansion. Li ti konsey mwa teminn mo doktora dabor ek « asir mo aryer » antan ki akademik, avan ki mo koumans pran laprol dan enn fason aktif lor sa kestion-la. Se lor sa konsey-la ki mo pou atann ziska 2000, dat kot mo ti fini par gagn mo tit dokter, e kot mo finn efektivman koumans pran bann inisiativ lor sa terin-la dan UoM. Premie konsekans: organizasion enn zourne aktivite ki ti apel « Kreolofoni-Kreolofoli » dan UoM le 20 Oktob 2000 (get foto), e kot deba lor nesesite gagn enn diksioner kreol monoleng koumans souleve dan enn fason konstan. Me se sirtou lane 2004 ki pou donn Vinesh lokazion zwe enn premie rol istorik dan devlopman lang kreol, kan Gouvernman sa lepok-la pou donn li loportinite prezid komite Grafi-Larmoni dan lobzektif pou explor posibilite introdir Kreol dan lekol.
Prezidan Komite Grafi Larmoni
An Mars 2004 efektivman, kan Gouvernman ti desid pou met anplas enn komite ki pou pran responsabilite armoniz bann diferan grafi kreol ki ti existe sa lepok-la, se Vinesh Hookoomsing ki ti gagn (ase natirelman dayer, parski li tousel ti ena tit Professor an lingwistik sa lapok-la) responsabilite met anplas komite-la ek asim so prezidans. An Septam 2004, kan rapor-la ti rann piblik, so lakey ek so adopsion par diferan stakeholders institisionel pou fer ki plizier proze, kouma Diksioner Morisien dan UoM ek PrevokBEK dan Ledikasion Katolik, pou pran form, ek pou rann pli vizib dosie Kreol Morisien lor plan edikatif ek institisionel.
Prezidan Akademi Kreol Morisien
So rol prezidan lor enn komite konsernan Kreol Morisien pou renouvle an 2010, kan Minister Ledikasion desid pou kree Akademi Kreol Morisien (AKM), dan lobzektif pou vremem sann fwa-la, prepar terin pou ofer Kreol Morisien antan ki enn matier opsionel dan bann lekol primer. Se travay sa komite-la ki finn permet rekonet enn lortograf ofisiel pou Kreol an 2011, ek so introdiksion formel dan bann lekol primer apartir Zanvie 2012, avek kouma nou kone, tou bann konsekans ki sa de evennman-la finn ena lor evolision sa langaz-la dan nou pei an zeneral depi 14 an.
Mo det personel anver Vinesh
Andeor lefet ki mo’nn gagn li kouma profeser ek koleg, mo finn ousi konn Vinesh kouma enn kamarad personel, enn konseye lor boukou size, enn veritab mantor dan mo parkour profesionel, ek enn mo bann prinsipal defanser lor mo dosie promosion pou vinn Professor an 2012, kan Liniversite ti pran sertin desizion ki pa ti paret normal lor diferan plan, e lor lekel Vinesh ti pran piblikman pozision. Dernie konversasion mo’nn gagne ek li remont ziska 2020 pandan konferans ki ena dan kad lansman premie edision Festival Langaz ek Kiltir Kreol, kot li ti donn tou so ankourazman. Pou tou sa, mo dir li enn gran MERSI, la kot li ete.
Arnaud Carpooran
